Các chứng bệnh ở Tâm thường gặp theo Y học cổ truyền

Theo Y học cổ truyền, Tâm không chỉ đảm nhiệm chức năng thúc đẩy huyết mạch mà còn được xem là “quân chủ chi quan”, giữ vai trò chủ thần minh, chi phối hoạt động tinh thần, ý thức và giấc ngủ. Khi chức năng của Tâm bị rối loạn, cơ thể không chỉ xuất hiện các triệu chứng tim mạch mà còn ảnh hưởng đến cảm xúc, trí nhớ và trạng thái tâm lý. Việc nhận biết các chứng bệnh ở Tâm thường gặp sẽ giúp phát hiện sớm và có hướng điều hòa phù hợp.

1. Tâm khí hư

Tâm khí hư là tình trạng khí của tạng Tâm suy yếu, khiến chức năng thúc đẩy huyết mạch và nuôi dưỡng thần minh bị giảm sút.

Nguyên nhân thường gặp gồm lao lực kéo dài, mắc bệnh mạn tính hoặc tuổi tác khiến chính khí suy giảm.

Người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện như:

• Hồi hộp, đánh trống ngực khi vận động hoặc xúc động.
• Dễ mệt mỏi, thiếu sức sống.
• Khó thở nhẹ, đặc biệt khi gắng sức.
• Tự ra mồ hôi dù không hoạt động nhiều.
• Tinh thần uể oải, giảm tập trung.

Nguyên tắc điều trị của Đông y là ích khí dưỡng Tâm, tăng cường chức năng của tạng Tâm và nâng cao thể trạng.

2. Tâm huyết hư

Tâm huyết hư là một trong những chứng bệnh ở Tâm khá phổ biến, xảy ra khi huyết không đủ để nuôi dưỡng Tâm và thần minh.

Nguyên nhân có thể liên quan đến:

• Mất máu kéo dài.
• Chế độ dinh dưỡng thiếu chất.
• Lao lực quá độ.
• Tỳ vị suy yếu làm giảm khả năng sinh huyết.

Các triệu chứng thường gặp gồm:

• Hồi hộp, tim đập nhanh.
• Mất ngủ, ngủ không sâu giấc.
• Hay mơ nhiều.
• Hoa mắt, chóng mặt.
• Sắc mặt nhợt nhạt.
• Hay quên, giảm trí nhớ.

Đông y thường áp dụng nguyên tắc dưỡng huyết an thần để cải thiện tình trạng này.

3. Tâm âm hư

Tâm âm hư là tình trạng phần âm dịch của Tâm bị hao tổn, không đủ để chế ước dương khí.

Bệnh thường xuất hiện ở người:

• Thường xuyên thức khuya.
• Lao tâm quá mức.
• Mắc bệnh kéo dài gây hao tổn âm dịch.
• Có thể trạng âm hư bẩm sinh.

Biểu hiện đặc trưng bao gồm:

• Mất ngủ kéo dài.
• Dễ bồn chồn, lo lắng.
• Hồi hộp, đánh trống ngực.
• Miệng khô, họng khát.
• Đổ mồ hôi trộm khi ngủ.
• Lòng bàn tay, bàn chân nóng.

Nguyên tắc điều trị chủ yếu là tư âm dưỡng Tâm và thanh nhiệt an thần.

4. Tâm dương hư

Tâm dương hư là tình trạng dương khí của Tâm suy giảm, khiến chức năng thúc đẩy tuần hoàn huyết mạch bị ảnh hưởng.

Người bệnh thường có các biểu hiện:

• Hồi hộp kéo dài.
• Cảm giác tức ngực hoặc khó chịu vùng tim.
• Sợ lạnh, thích được giữ ấm.
• Tay chân lạnh.
• Mệt mỏi, thiếu năng lượng.
• Sắc mặt trắng nhợt.

Ở mức độ nặng hơn, người bệnh có thể xuất hiện phù nhẹ hoặc khó thở.

Đông y điều trị theo nguyên tắc ôn dương ích khí, hỗ trợ phục hồi công năng của Tâm.

5. Tâm hỏa vượng

Tâm hỏa vượng là tình trạng hỏa nhiệt ở tạng Tâm quá thịnh, làm ảnh hưởng đến thần chí và huyết mạch.

Nguyên nhân thường liên quan đến:

• Căng thẳng kéo dài.
• Lo nghĩ quá mức.
• Ăn nhiều đồ cay nóng.
• Âm hư lâu ngày sinh nội nhiệt.

Các triệu chứng điển hình gồm:

• Mất ngủ, khó ngủ.
• Tâm phiền, dễ cáu gắt.
• Miệng lưỡi lở loét.
• Nước tiểu vàng, ít.
• Mặt đỏ, cảm giác nóng trong người.
• Tim đập nhanh.

Nguyên tắc điều trị là thanh Tâm tả hỏa và an thần.

6. Đàm hỏa nhiễu Tâm

Đàm hỏa nhiễu Tâm là chứng bệnh ở tâm xảy ra khi đàm thấp kết hợp với hỏa nhiệt, quấy nhiễu thần minh.

Người bệnh thường xuất hiện:

• Mất ngủ kéo dài.
• Tâm trạng bứt rứt, dễ kích động.
• Hồi hộp, khó chịu.
• Chóng mặt.
• Ngực đầy tức.
• Nhiều đờm.
• Dễ nóng giận hoặc mất kiểm soát cảm xúc.

Một số trường hợp nặng có thể xuất hiện rối loạn hành vi hoặc nói năng lộn xộn.

Đông y thường áp dụng nguyên tắc thanh nhiệt hóa đàm, an thần định chí.

7. Tâm Thận bất giao

Tâm Thận bất giao là tình trạng mất cân bằng giữa Tâm hỏa và Thận thủy, khiến hai tạng không thể hỗ trợ lẫn nhau.

Đây là chứng bệnh khá phổ biến ở người làm việc trí óc căng thẳng kéo dài hoặc thức khuya thường xuyên.

Các biểu hiện thường gặp gồm:

• Khó ngủ hoặc mất ngủ.
• Hồi hộp, đánh trống ngực.
• Hay quên.
• Chóng mặt, ù tai.
• Đổ mồ hôi trộm.
• Lo âu, dễ hồi hộp.
• Miệng khô, lòng bàn tay nóng.

Nguyên tắc điều trị là tư âm giáng hỏa, giao thông Tâm Thận và điều hòa âm dương.

8. Tâm Tỳ lưỡng hư

Tâm Tỳ lưỡng hư là tình trạng khí huyết của cả Tâm và Tỳ cùng suy yếu.

Nguyên nhân thường gặp gồm:

• Suy nghĩ quá nhiều.
• Làm việc trí óc kéo dài.
• Ăn uống kém.
• Mất máu hoặc bệnh mạn tính.

Người bệnh có thể xuất hiện:

• Mất ngủ, ngủ không sâu.
• Hay quên.
• Hồi hộp.
• Ăn uống kém ngon miệng.
• Mệt mỏi kéo dài.
• Sắc mặt nhợt nhạt.
• Dễ đầy bụng hoặc chậm tiêu.

Đông y thường sử dụng phương pháp kiện Tỳ ích khí, dưỡng huyết bổ Tâm.

9. Tâm mạch ứ trở

Tâm mạch ứ trở là tình trạng huyết ứ làm cản trở sự lưu thông của huyết mạch vùng Tâm.

Nguyên nhân có thể liên quan đến:

• Khí trệ lâu ngày.
• Hàn tà xâm nhập.
• Tuổi cao khiến tuần hoàn suy giảm.
• Đàm thấp và huyết ứ tích tụ.

Các triệu chứng thường gặp gồm:

• Đau tức vùng ngực.
• Cơn đau có thể lan lên vai hoặc cánh tay trái.
• Hồi hộp.
• Tức ngực khi gắng sức.
• Môi hoặc đầu lưỡi tím tái.
• Mạch có thể sáp hoặc kết đại.

Đây là chứng bệnh ở tâm cần được thăm khám và điều trị sớm nhằm hạn chế các biến chứng nguy hiểm.

Nguyên tắc điều trị chủ yếu là hoạt huyết hóa ứ và thông mạch chỉ thống.

10. Cuồng chứng và điên chứng do Tâm thần rối loạn

Theo Y học cổ truyền, Tâm chủ thần minh. Khi thần chí bị rối loạn nghiêm trọng, người bệnh có thể xuất hiện các chứng điên hoặc cuồng.

Cuồng chứng

Cuồng chứng thường thuộc thể thực chứng, liên quan đến đàm hỏa hoặc hỏa nhiệt quá thịnh.

Biểu hiện thường thấy gồm:

• Kích động mạnh.
• Nói nhiều, la hét.
• Mất kiểm soát hành vi.
• Khó ngủ kéo dài.
• Dễ nổi nóng hoặc có hành vi hung hăng.

Nguyên tắc điều trị là thanh hỏa, hóa đàm và khai khiếu.

Điên chứng

Điên chứng thường diễn tiến âm thầm hơn và thiên về hư chứng.

Người bệnh có thể có các biểu hiện như:

• Ít nói, thu mình.
• Tâm trạng buồn bã kéo dài.
• Thờ ơ với môi trường xung quanh.
• Giảm giao tiếp.
• Tư duy chậm chạp.
• Mất hứng thú với cuộc sống.

Đông y điều trị theo nguyên tắc dưỡng Tâm an thần, hóa đàm khai khiếu và điều hòa khí huyết.

Các chứng bệnh ở Tâm theo Y học cổ truyền rất đa dạng, từ những rối loạn nhẹ như mất ngủ, hồi hộp đến các chứng bệnh ảnh hưởng nghiêm trọng đến thần chí và huyết mạch. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường sẽ giúp người bệnh được thăm khám và điều trị kịp thời. Bên cạnh các phương pháp điều trị chuyên môn, duy trì tinh thần ổn định, ăn uống điều độ và xây dựng lối sống lành mạnh cũng là cách quan trọng để bảo vệ sức khỏe của tạng Tâm.